Gujarat Natural farming : ગાંધીનગર, 11 ઑગસ્ટ 2026: ગુજરાતમાં પ્રાકૃતિક ખેતીનો વ્યાપ વધારવા રાજ્ય સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. રાજ્યના ચાર જિલ્લાઓમાં સેન્ટર ઑફ એક્સેલન્સ સ્થાપિત કરવામાં આવશે. નવસારી, મોરબી, ભાવનગર અને છોટા ઉદેપુરમાં આ કેન્દ્રો ઊભા કરવા માટે વર્ષ 2026-27 દરમિયાન રૂ.20 કરોડની વહીવટી મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
આ કેન્દ્રોનો મુખ્ય હેતુ ખેડૂતોને પ્રાકૃતિક ખેતી અંગે વ્યવહારુ તાલીમ, માર્ગદર્શન અને જરૂરી કૃષિ સામગ્રી એક જ સ્થળે ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે. એક કેન્દ્રમાં એકસાથે 100 ખેડૂતો તાલીમ મેળવી શકે તેવી સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવશે.
ક્યાં-ક્યાં બનશે સેન્ટર ઑફ એક્સેલન્સ?
પ્રથમ તબક્કામાં રાજ્યના ચાર સ્થળોએ આ કેન્દ્રો સ્થાપિત થશે. નવસારી જિલ્લાના વાંસદા તાલુકાના નાની ભમતી ગામ, મોરબી જિલ્લાના હળવદ, ભાવનગર જિલ્લાના શિહોર તાલુકાના વળાવડ ગામ અને છોટા ઉદેપુર જિલ્લાના જેતપુર પાવી તાલુકાના ચૂડેલ ગામમાં કેન્દ્રો ઊભા કરવામાં આવશે.
આ સમગ્ર યોજનાના અમલીકરણની જવાબદારી ગુજરાત પ્રાકૃતિક કૃષિ વિકાસ બોર્ડને સોંપવામાં આવી છે.
100 ખેડૂતોને એકસાથે તાલીમ મળશે
સેન્ટર ઑફ એક્સેલન્સમાં આધુનિક તાલીમ સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવશે. અહીં પ્રાકૃતિક ખેતી કરતા ખેડૂતો ઉપરાંત આ પદ્ધતિ તરફ આગળ વધવા ઇચ્છતા ખેડૂતોને પણ તાલીમ આપવામાં આવશે.
ખેડૂતોને માત્ર થિયરી આધારિત માહિતી નહીં, પરંતુ ખેતરમાં તેનો વ્યવહારુ ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તેની પણ સમજ આપવામાં આવશે.
જીવામૃત અને બીજામૃત બનાવવાની તાલીમ
પ્રાકૃતિક ખેતીમાં ઉપયોગમાં લેવાતા વિવિધ બાયો-ઇનપુટ્સ અંગે ખેડૂતોને માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે. તેમાં જીવામૃત, ઘન જીવામૃત, બીજામૃત અને નિમાસ્ત્ર જેવા ઉત્પાદનો તૈયાર કરવાની પદ્ધતિનો સમાવેશ થશે.
આવા બાયો-ઇનપુટ્સનું કેન્દ્રો પર ઉત્પાદન કરીને ખેડૂતોને ઓછા ખર્ચે ઉપલબ્ધ કરાવવાની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવશે.
બિયારણ અને રોપા પણ મળશે
આ કેન્દ્રોને પ્રાકૃતિક ખેતીના મોડેલ કેમ્પસ તરીકે વિકસાવવાની યોજના છે. ખેડૂતોને વિવિધ પાકોના બિયારણ, બાગાયતી પાકોના રોપા, કટીંગ અને કલમો સહિતની જરૂરી વાવેતર સામગ્રી અંગે માહિતી અને સુવિધા મળશે.
આ ઉપરાંત વિવિધ પ્રકારના આચ્છાદન તથા અન્ય ખેતી સામગ્રીનું ઉત્પાદન અને વેચાણ પણ કેન્દ્રો મારફતે કરવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે.
માટી અને કૃષિ ઉત્પાદનની ગુણવત્તાની ચકાસણી
ખેડૂતો માટે માટી પરીક્ષણ અને કૃષિ ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા અંગે માર્ગદર્શન પણ આ કેન્દ્રોની મહત્વપૂર્ણ કામગીરી રહેશે.
ખેતીમાં નવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ, પ્રાથમિક કૃષિ સામગ્રી, મૂલ્યવર્ધન અને પાકની કાપણી બાદની પ્રક્રિયા અંગે પણ ખેડૂતોને તાલીમ આપવામાં આવશે.
ખેતર સુધી પહોંચશે તાલીમ
પ્રાકૃતિક ખેતીની પદ્ધતિઓને ખેડૂતો સુધી સરળતાથી પહોંચાડવા માટે માત્ર તાલીમ કેન્દ્ર સુધી કાર્યક્રમ મર્યાદિત નહીં રહે. ખેડૂતોના ખેતરોમાં જઈને પણ પ્રત્યક્ષ નિદર્શન અને માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.
પંચસ્તરીય પ્રાકૃતિક ખેતી મોડેલ, મિશ્ર પાક અને સહજીવી પાક પદ્ધતિનું પ્રદર્શન કરવામાં આવશે. વિવિધ પાકો માટે યોગ્ય પ્રાકૃતિક ખેતી પદ્ધતિઓ અંગે પણ ખેડૂતોને તાલીમ અપાશે.
ખેતી ખર્ચ ઘટાડવા પર ભાર
પ્રાકૃતિક ખેતીની યોગ્ય પદ્ધતિઓ અને બાયો-ઇનપુટ્સનો ઉપયોગ ખેડૂતોના ખેતી ખર્ચને નિયંત્રિત કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. આ સાથે પાકની ગુણવત્તા, મૂલ્યવર્ધન અને બજારલક્ષી પ્રક્રિયા અંગેની માહિતી પણ ખેડૂતોને આપવામાં આવશે.
સંગ્રહ, પ્રોસેસિંગ અને પેકેજિંગ જેવી બાબતોની તાલીમથી ખેડૂતો પોતાના ઉત્પાદનોને વધુ સારી રીતે બજારમાં રજૂ કરી શકે તેવો હેતુ પણ આ પહેલ પાછળ રહેલો છે.
ગુજરાતમાં પ્રાકૃતિક ખેતી માટે નવી દિશા
રાજ્યના ચાર અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં શરૂ થનારા આ સેન્ટર ઑફ એક્સેલન્સ પ્રાકૃતિક ખેતી માટે તાલીમ, પ્રયોગ અને માર્ગદર્શનના કેન્દ્ર તરીકે કામ કરશે.
સરકારની આ પહેલથી પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવા ઇચ્છતા ખેડૂતોને એક જ સ્થળે તાલીમથી લઈને ખેતી સામગ્રી અને ટેકનિકલ માર્ગદર્શન સુધીની સુવિધા મળવાની શક્યતા છે. આગામી સમયમાં આ કેન્દ્રો રાજ્યમાં પ્રાકૃતિક ખેતીના વિસ્તરણ માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
